[…]

W ostatnich kilkunastu latach Ryszard Otręba zrealizował w Krakowie kilka bardzo znaczących wystaw. Choć powiązane z ważnymi wydarzeniami w życiu artysty, głównie z rocznicami, to jednak – mając z założenia poważny charakter – nie były to w żadnym wypadku tylko wystawy okolicznościowe. Przypomniały całość dzieła artysty, którego twórczość ma w pełni ugruntowane miejsce w polskiej sztuce. A jest to miejsce bardzo znaczące, choć elitarne, bo związane z grafiką, na dodatek – z formą przedstawiania bezprzedmiotową, abstrakcyjną, hermetyczną, wymagającą rozszyfrowania, by mogła stać się bliską i zrozumiałą.

Twórczość Ryszarda Otręby, jednego z najbardziej prominentnych polskich grafików drugiej połowy XX i początku XXI wieku, rozwijała się niezwykle systematycznie. Nie był to proces przyspieszony, choć zetknięcie się ze sztuką światową w czasie pierwszego pobytu twórcy w USA (1966/1967) dało artyście impuls niezwykle wzbogacający. Analizując tę złożoną twórczość, łatwo przenieść istotę uwagi na stronę opisowo-literacką i rozpatrywać dzieło Otręby w relacji do jego życiorysu, który jest wyjątkowo bogaty, na dodatek zawarte są w nim elementy, które wręcz narzucają taki kierunek interpretacji. Twórczość tego niezwykłego artysty jest jednak przykładem idealistycznego, a zarazem wielowątkowego traktowania hierarchii wartości – mieszczą się w niej zarówno elementy bardzo osobiste, jak i elementy mające charakter obiektywny i uniwersalistyczny.

Wydaje się, że w sztuce Ryszarda Otręby w pierwszym rzędzie mamy do czynienia z konstrukcją artystyczną zrodzoną z wysiłku intelektualnego, refleksji, ale i niezwykłej wrażliwości w zakresie absorpcji widzialności wszystkiego, co realne. Ta niezwykła wrażliwość percepcyjna, która jest przecież najwyższym darem w sztuce, podbudowana ogromną wiedzą dotyczącą procesów widzenia i wizualnych praw (świadomość procesów psychologii widzenia traktowana jest bez najmniejszego doktrynerstwa), pozwala artyście kreować dzieła wirtuozerskie o wysokim stopniu subtelności, perfekcji i integralności formy, tworzone jakby w stanie wyższej świadomości, w stanie bezpośrednio danej intuicji logicznej, pozwalającej ujmować wysublimowane i nieuchwytne byty wizualne.

Próba dotarcia do sensu abstrakcyjnych obrazów graficznych Ryszarda Otręby wiedzie poprzez analizę ich wizualności rozumianej jako rzeczywistość znakowa – przekaz będący nośnikiem idei. Jego niezwykłe grafiki cechuje siła struktury, asceza i architektoniczność, pełna wizualna integralność znaku, ale i zarazem jego tajemnica, w sensie wizualnym – perceptualna nieuchwytność. Twórczość ta ujmuje siłą swej wizualności. Grafiki, uproszczone najczęściej do czerni i bieli, są nośnikami niezwykłej energii wizualnej. Prac tych, mimo ich wyrafinowanego, wizualnego piękna, nie można rozpatrywać w kategoriach estetycznych: desygnatami tych „grafik-znaków” są raczej abstrakcyjne idee nieodłącznie towarzyszące ludzkiej egzystencji, złożone fenomeny psychicznych przeżyć, stany i odczucia, zarazem elementy uniwersalne, byty transcendentne, istniejące niezależnie bądź odnoszące się do sfery życia.

Ukształtowanie się języka wizualnego Ryszarda Otręby nastąpiło dość wcześnie. Zasób wizualnych form i efektów, którymi twórca operuje od wczesnych lat sześćdziesiątych, nie ulega większej zmianie, jednakże zawsze, wraz z pojawieniem się nowej pracy, artysta zaskakuje nas nową treścią i nową konfiguracją elementów formy, które tworzą strukturę ogólną grafiki – znak. Bardzo ważną rolę w ukształtowaniu się charakterystycznego „języka” w grafice Ryszarda Otręby odgrywały także odkrycia techniczne artysty w zakresie warsztatu graficznego – opracowanie zupełnie nowej techniki druku wypukłego – gipsorytu. Wraz z tym w pracach pojawiły się efekty formalne będące rezultatem wszystkich subtelności technicznych, na które artysta jest wyjątkowo uwrażliwiony, a wynikające z rodzaju stosowanych materiałów, narzędzi, które często wymyślał i wykonywał sam, procesu obróbki matrycy i procesu druku, w którym zarówno rodzaj papieru, farby, jak i ręczna metoda odbijania miały dla efektu końcowego zawsze istotne znaczenie.

[…]